Người ta vẫn bảo, về Mùa Xuân là về nơi “tảng đá biết lớn”.

Nghe qua tưởng chuyện đùa, nhưng ở đây, đá thực sự “lớn” lên từng ngày theo cách riêng của núi rừng. Những tảng đá xám nằm lặng lẽ bên nương ngô, dưới chân nhà, ven lối mòn dẫn ra suối. Năm này qua năm khác, mưa rừng xối xả, đất bị cuốn trôi, lớp đất mỏng dần, để lộ ra thân đá vốn ngủ yên dưới lòng đất tự bao đời. Đá không sinh sôi, không dịch chuyển, nhưng mỗi mùa mưa đi qua, đá lại nhô lên thêm một chút, như thể đang chậm rãi trỗi dậy từ ký ức của núi.

Có người trong bản từng chỉ tay vào một tảng đá giữa nương mà nói, giọng thật thà như nói chuyện nhà: “Cán bộ ơi, tảng đá này biết lớn đấy. Hồi trước nó bé thôi, bằng con chó, con lợn à. Đất phủ kín hết. Mấy năm nay mưa nhiều, đất trôi đi, đá nhô lên dần. Giờ nó to bằng con trâu con bò rồi, nằm chắn cả nương. Đá mẹ đẻ đá con rồi cán bộ ơi!”

Nói xong, người ấy cười hiền. Cái cười nghe mộc mạc mà khiến lòng người chùng xuống. Đá không đẻ ra đá, chỉ là đất đã mỏng đi. Cách nói chân chất ấy không cần lời giải thích nào thêm, bởi trong đó đã chứa cả câu chuyện về xói mòn, về những đổi thay âm thầm của đất rừng.

Người Mông ở Mùa Xuân sống cùng đá từ bao đời. Đá làm bậc cửa, làm bờ kè giữ nương, làm mốc chia ranh giới đất đai và cả ranh giới ký ức. Đá đứng đó, chứng kiến những mùa ngô bén rễ, những mùa đất bạc màu, những đứa trẻ lớn lên trong tiếng khèn dìu dặt và câu chuyện cổ kể bên bếp lửa. Đá lặng im, người Mông cũng lặng lẽ. Giữa đá và người có một sự giống nhau khó gọi thành tên: bền bỉ.

Buổi sớm, bản Mùa Xuân thức dậy trong màn sương trắng đục. Khói bếp bay lên mỏng như tơ. Tiếng gà gáy vọng xuống thung lũng, tiếng chày giã ngô nhịp đều nơi sườn đồi. Người đàn ông vác cuốc lên nương, phụ nữ mang theo thức ăn nước uống lên nương, bước qua những tảng đá ngày một lộ rõ hơn sau mỗi mùa mưa. Bàn chân quen đá, quen dốc, quen cả những đổi thay lặng lẽ của đất trời.

Người già trong bản bảo rằng ngày trước đất dày lắm. Rừng còn kín, mưa chưa dữ dằn như bây giờ. Nay mưa nặng hạt hơn, đất mỏng dần, đá lộ ra nhiều hơn. Nhưng người Mông không trách đá, cũng chẳng oán trời. Họ quen với việc thích nghi, quen với chuyện gieo lại hạt ngô trên mảnh nương có thêm vài tảng đá mới nhô lên. Như cách họ vẫn giữ giống ngô cũ, giữ váy áo thổ cẩm, giữ tiếng khèn ngân nga giữa đêm hội – giữa những đổi thay không gọi tên mà vẫn hiện hữu từng ngày.

Rồi Tết về.

Những ngày cuối năm, bản không còn lặng im. Khói bếp dày hơn, tiếng cười rộn hơn. Nhà này sang nhà kia, bát rượu ngô chuyền tay ấm nồng giữa tiết trời se lạnh. Người Mông ăn Tết không vội. Họ quây quần bên nhau, mổ lợn, giã bánh, treo tấm vải thổ cẩm mới trước hiên nhà. Già trẻ, trai gái, mỗi người một việc, nhưng chung một niềm vui giản dị: thêm một năm bản làng còn đủ người, đủ lửa, đủ hơi ấm để đi tiếp.

Những hoạt động đặc trưng không thể thiếu của người Mông ở Mùa Xuân vào ngày tết là ném Pao và thi giã bánh dày

Tiếng khèn gọi bạn tình vang lên giữa sân đất, len qua những tảng đá đã quen mặt người. Váy áo xòe như những bông hoa rực rỡ giữa gió xuân. Trẻ con chạy vòng quanh, tiếng cười trong veo hòa cùng tiếng gió núi.

Con đường mới đang dần mở tới bản, bám theo sườn núi, men qua đá. Mỗi ngày con đường dài thêm một đoạn, rút ngắn khoảng cách giữa bản trung tâm xã. Người Mông không gọi đó là công trình, là dự án; họ chỉ nói giản dị: đường về nhà. Khi đường hoàn thành, chợ sẽ gần hơn, trẻ con đến trường bớt trượt chân trên đá ướt. Nhưng dù đường có mở đến đâu, bản vẫn giữ nhịp sống chậm rãi của mình – ngồi sát nhau hơn trong bữa Tết, nói chuyện lâu hơn bên bếp lửa.

Chiều xuống nhanh ở Mùa Xuân, những tảng đá nằm im trong làn sương bảng lảng, không còn khắc nghiệt mà trở nên trầm mặc. Đá vẫn “lớn” lên theo cách của đá. Con đường vẫn mở theo cách của con người. Và giữa đá với đường, lòng người Mông như xích lại gần nhau hơn.

 Về bản Mông Mùa Xuân, xã Sơn Thủy, là về nơi đá không chỉ là đá. Đá giữ ký ức của núi, của đất, của bao mùa mưa nắng đã đi qua. Đá nhắc con người nhớ rằng đất có thể mỏng đi, mưa có thể dữ dội hơn, nhưng lòng người nếu còn bền bỉ thì bản làng vẫn đứng vững.

Giữa đại ngàn mênh mông, bản làng nhỏ bé ấy lặng lẽ tồn tại như một minh chứng rằng: nơi nào có niềm tin, nơi đó đá cũng hóa thành Mùa Xuân./.

Một số hình ảnh "Chung tay đón tết - Gắn kết bản Mông" Xuân Bính Ngọ 2026 tại bản Mùa Xuân.

Ảnh: Đồng chí Lê Đình Xuân - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã thay mặt Đảng ủy, chính quyền xã tặng quà tết cho các hộ gia đình chính sách, hộ có hoàn cảnh khó khăn